Pomoc postpenitencjarna i społeczna readaptacja skazanych na przykładzie Stowarzyszenia Penitencjarnego ‚Patronat’


18 marca 2007 | DODAŁ: admin | KATEGORIA: Artykuły,Metodyka pracy |

Wsparcie społeczne jest to pomoc dostępna nam poprzez kontakty z innymi ludźmi, grupami lub większymi społecznościami. Więź z innymi ludźmi chroni nas przed poczuciem wyobcowania.
Wsparcie społeczne odczuwamy, gdy możliwe jest nawiązanie pożądanych relacji z innymi, realizowanie akceptowanych norm i wartości kulturowych, postępowanie zgodne z własnymi przekonaniami.
Dzięki wsparciu czujemy się zakorzenieni, bezpieczni, żyjący we wspólnocie. Jeśli któryś z wymienionych aspektów jest niemożliwy do realizacji, pojawia się poczucie alienacji.
Systemy wsparcia społecznego mogą mieć charakter spontaniczny lub ciągły. W momentach, gdy z trudem pokonujemy przeciwności losu, ogromną rolę odgrywają różne grupy społeczne, z którymi jesteśmy związani lub pojedyncze osoby nam bliskie.
Pomoc, którą oferują nam inni bywa różna, a w zależności od okoliczności i od nas samych (od obecnej sytuacji w jakiej się znajdujemy, od historii naszego życia, od stopnia naszego przystosowania i głębokości związków jakie łączą nas z ludźmi), różnego rodzaju wsparcia w danej chwili oczekujemy. Może to być wsparcie emocjonalne, informacyjne, wartościujące, bądź instrumentalne.
Zapotrzebowanie na wsparcie wzrasta jednak gwałtownie w sytuacjach trudnych (K. Kmiecik-Baran, Gdańsk 2000).
Taką sytuacją trudną jest niewątpliwie okres pobytu w więzieniu jak i moment, w którym człowiek opuszcza jednostkę penitencjarną i próbuje stawiać swoje pierwsze kroki w życiu na wolności.
Okres do 6 miesięcy przed przewidywanym warunkowym zwolnieniem lub przed wykonaniem kary, stanowi czas niezbędny na przygotowanie skazanego do życia po zwolnieniu. W tym czasie osadzony powinien mieć możliwość nawiązania kontaktu z kuratorem sądowym lub przedstawicielami organizacji, fundacji, stowarzyszeń czy osobami godnymi zaufania współdziałającymi w wykonywaniu kary a także świadczącymi skazanym pomoc w ich społecznej readaptacji (art. 164.§1. k.k.w.).
W tym też okresie, sam osadzony z pomocą administracji więziennej powinien między innymi poczynić starania o uzyskanie dokumentu tożsamości, czy o uzyskanie po zwolnieniu odpowiednich możliwości zamieszkania i pracy.
Dyrekcja placówki przed zwolnieniem skazanego, udzielić mu powinna stosownych informacji o możliwości uzyskania niezbędnej pomocy.
Nie wszyscy jednak przebywający w więzieniu podejmują odpowiednie kroki w celu uporządkowania swoich najważniejszych spraw.
Wyniki badań przeprowadzonych w latach 2000-2002 na terenie jednostek penitencjarnych w całym kraju wskazują, że ogółem 45,5% badanych nie podjęło żadnych działań w ramach przygotowania do opuszczenia jednostki. Jednak jest też spora liczba osadzonych, którzy wykorzystują, często wieloletni pobyt w zakładzie na naukę, podjęcie starań o pracę czy podjęcie leczenia odwykowego.
Niektórzy, starają się w tym ostatnim okresie pobytu w zakładzie, uporządkować sprawy mieszkaniowe, nawiązać kontakt z rodziną, odłożyć pieniądze czy też nawiązać kontakt z placówką działającą na polu pomocy społecznej (patrz. A. Szymanowska, 2003, s. 284).
Według przytoczonych badań, osadzeni (zarówno młodociani, dorośli pierwszy raz karani jak i recydywiści), zdają sobie sprawę, że bez pomocy nie będą mogli zrealizować swych planów życiowych po opuszczeniu zakładu.
Wyniki wskazują, że badani potrzebują różnego rodzaju wsparcia: 76% wszystkich badanych (młodociani, dorośli pierwszy raz karani, recydywiści) potrzebuje pomocy w znalezieniu pracy. 12,3% ogółu badanych liczy na pomoc w nawiązaniu kontaktów z rodziną, 59,5% wszystkich badanych deklaruje potrzebę wsparcia psychicznego, 75,1% oczekuje pomocy materialnej a 18,2% pomocy w leczeniu. Tylko 3,6% wszystkich badanych twierdzi, ze nie potrzebuje od nikogo żadnej pomocy.
Większość badanych liczy na wsparcie rodziny, ale są i tacy, którzy oczekują pomocy od instytucji, stowarzyszeń i organizacji zajmujących się pomocą społeczną, postpenitencjarną czy działalnością charytatywną (A. Szymanowska, 2003, s. 279-281).
Jedną z tego typu organizacji jest Stowarzyszenie Penitencjarne „Patronat”.
Stowarzyszenie „Patronat”, to organizacja pozarządowa powstała w 1989 roku, kontynuująca stu-letnią tradycję społecznej pomocy osadzonym w Polsce.
Celem Stowarzyszenia jest między innymi niesienie pomocy duchowej i prawnej osobom pozbawionym wolności, zwalnianym z zakładów karnych i aresztów śledczych oraz ich rodzinom. „Patronat” inicjuje działania mające na celu zapobieganie przestępstwom i wykluczeniu społecznemu, a także wpływające na humanizowanie kary.
Patronat współpracuje z organizacjami i instytucjami państwowymi, z szeregiem stowarzyszeń i organizacji społecznych. W działalność Stowarzyszenia zaangażowani są liczni wolontariusze i opiekunowie patronaccy.

Konkretne, statutowe działania Stowarzyszenia skupiają się między innymi na:
– udzielaniu osobom pozbawionym wolności i ich rodzinom pomocy moralnej, materialnej i prawnej;
– uczestniczeniu w działalności wychowawczej, prowadzonej w zakładach, w których przebywają osoby pozbawione wolności, a zwłaszcza w dziedzinie kultury i oświaty, kultury fizycznej i ochrony środowiska;
– odwiedzaniu osób pozbawionych wolności w miejscach ich przebywania;
– zwracaniu się do kompetentnych organów w indywidualnych sprawach osób pozbawionych wolności;
– przedkładaniu właściwym organom państwowym memoriałów, wystąpień i wniosków w sprawie zakładów, w których przebywają osoby pozbawione wolności, ich potrzeb i funkcjonowania oraz opiniowaniu aktów prawnych, związanych z materią objęta zakresem działania Patronatu;
– sprawowaniu dozoru nad skazanymi i sprawowaniu opieki nad osobami zwolnionymi z zakładów;
– indywidualnym przygotowywaniu poszczególnych skazanych do readaptacji w społeczeństwie po zwolnieniu z zakładu;
– przeciwdziałaniu bezrobociu oraz promowaniu zatrudnienia i aktywizacji zawodowej skazanych i byłych skazanych, członków ich rodzin oraz osób zagrożonych wykluczeniem społecznym.
Stowarzyszenie działa w licznie zorganizowanych oddziałach i kołach na terenie całego kraju.
Obecnie funkcjonujące w Polsce oddziały terenowe to: Oddział Białystok, Oddział Gdańsk, Oddział Łódź, Oddział Kielce, Oddział Olsztyn, Oddział Szczecin, Oddział Warszawa, Oddział Zielona Góra, i Koło „Patronatu” w Pruszkowie k/ Warszawy.
Dodatkowo w Warszawie mieści się Dom Readaptacji Społecznej dla byłych osadzonych, a w Białymstoku – schronisko. Białostockie schronisko prowadzi także własną działalność gospodarczą – zakład poligraficzno – introligatorski, w którym pracują podopieczni.
Oddziały terenowe realizują projekty mające na celu stabilizację życiową byłych więźniów między innymi wspólnie z Ministerstwem Sprawiedliwości, Ministerstwem Pracy i Polityki Społecznej, z Urzędami Wojewódzkimi czy Urzędami Miast, od których mogą otrzymać niezbędne dotacje.
Dla przykładu, przy Zarządzie Głównym Stowarzyszenia w Warszawie działa od ponad trzech lat Punkt Pomocy Postpenitencjarnej, oferujący nieodpłatną pomoc z której korzystać mogą rodziny osób osadzonych, osoby zwolnione z jednostek penitencjarnych a w określonych sytuacjach także osoby wobec których zastosowano inne kary i środki karne.
Działania Punktu, skupiają się głównie na:
– udzielaniu informacji o instytucjach i organizacjach pozarządowych (takich jak: schroniska, noclegownie, jadłodajnie, placówki OPS, itp.), wspierających osoby bezdomne, ubogie i bezrobotne,
– udzielaniu pomocy w zrealizowaniu formalności administracyjno-prawnych (popieranie wniosków o przydział mieszkania, pomoc w uzyskaniu świadectw pracy)
– nawiązywaniu kontaktów i współpracy z instytucjami typu Urząd Pracy, OPS, Urzędy Dzielnic m.st. Warszawy, oraz organizacjami społecznymi zajmującymi się pomocą osobom bezdomnym i ubogim, zagrożonym wykluczeniem społecznym,
– udzielaniu porad w zakresie spraw rodzinnych, porad prawnych, itp.
– oferowaniu pomoc w wypełnianiu wniosków i pisaniu pism procesowych,
– kierowaniu na leczenie odwykowe do odpowiednich placówek terapeutycznych,
– pomaganiu w wyrobieniu dowodu tożsamości,
– udzielaniu pomocy w znalezieniu pracy bądź rejestracji w Urzędzie Pracy ( istnieje możliwość korzystania z telefonu, faxu, xero, gazety z ogłoszeniami),
– oferowaniu pomocy materialnej (odzież, artykuły higieniczne, artykuły spożywcze, bilety miejskie, talony żywieniowe) najuboższym klientom punktu.
– umożliwianiu kontaktu z kuratorami zawodowymi.
– wspieraniu osób przebywających w jednostkach penitencjarnych poprzez pomoc rzeczową w postaci artykułów piśmienniczych (znaczków pocztowych, kopert, zeszytów, kart okolicznościowych, długopisów, kart telefonicznych itp.), tak potrzebnych do utrzymywania kontaktu z rodziną czy do korespondencji z instytucjami i urzędami.
Przedsięwzięcia, które w ostatnim czasie realizowane były przez Oddział Warszawski to między innymi dwa projekty finansowane z budżetu Phare 2003: „Punkt zwrotny” i „Powrót”.
Obydwa adresowane do osób opuszczających jednostki penitencjarne i ich rodzin, z tym, że ten pierwszy skierowany był głównie do młodocianych skazanych.
W ramach projektów uczestnicy brali udział w organizowanych zajęciach i treningach, między innymi:
– treningu asertywności,
– zajęciach dotyczących rozwiązywania konfliktów bez przemocy,
– treningu radzenia sobie z agresją,
– treningu kształtowania umiejętności społecznych także tych istotnych ze względu na funkcjonowanie na rynku pracy,
– zajęciach dotyczących prawidłowego funkcjonowania w rolach społecznych i kontrolowania negatywnych emocji,
– zajęciach dotyczących funkcjonowania w rodzinie,
– zajęciach dotyczących zagrożeń związanych z uzależnieniami.
Najnowsze przedsięwzięcie Oddziału w Warszawie, to realizowany obecnie, dzięki dofinansowaniu z Instytutu Spraw Publicznych i Polsko – Amerykańskiej Fundacji Wolności program „Obywatel i Prawo”.
Podopieczni Stowarzyszenia mogą więc korzystać z poszerzonej dzięki dotacji, oferty, między innymi: bezpłatnego profesjonalnego poradnictwa prawnego i obywatelskiego (regularne dyżury prawnika) oraz bezpłatnej mediacji.
Udzielane przez „Patronat” byłym skazanym pomoc i wsparcie mają na celu zapobieganie powrotowi do przestępstwa oraz aktywizowanie zgłaszających się osób w dążeniu do poprawy ich sytuacji życiowej. Wsparcie otrzymywane od innych, w krytycznych momentach życia, potrzebne jest bowiem każdemu i działa jak lekarstwo, które pozwala na regenerację sił.
Ze względu jednak na rozwój i samorealizację najcenniejsze są takie kontakty z osobą udzielającą pomocy, w których zwiększa się zdolność do pomagania samemu sobie (K. Kmiecik-Baran, Gdańsk 2000).

Aleksandra Podmiotko

Wykorzystana literatura:
1. K. Kmiecik-Baran: „Skala Wsparcia Społecznego. Narzędzia do rozpoznawania zagrożeń społecznych w szkole. Młodzież i przemoc”. Wydawnictwo Solidarność. Gdańsk 2000
2. K. Pędowski: „O ratowaniu ludzi. Patronat, żegota, lekarze.”, Patronat Stowarzyszenie Penitencjarne, Warszawa 1993
3. A. Szymanowska : „Więzienie i co dalej”, Wydawnictwo Akademickie „Żak”,
Warszawa 2003
4. Kodeks Karny Wykonawczy
5. Statut Stowarzyszenia Penitencjarnego „Patronat”
6. Regulamin Punktu Pomocy Postpenitencjarnej Stowarzyszenia Penitencjarnego „Patronat” w Warszawie
7. Ulotki informacyjne o Stowarzyszeniu Penitencjarnym „Patronat”

* * * * *